Voor volledige versie van het artikel

Het artikel van Philippe Koninckx over de veiligheid en effectiviteit van phyto-oestrogenen verdient nuancering. De interesse van de wetenschap gaat met name uit naar en specifieke groep phyto-oestrogenen, namelijk de isoflavonen. Isoflavonen komen voornamelijk voor in peulvruchten, zoals soja, bonen, erwten en peulen. Peulvruchten zijn een rijke bron van eiwitten en hebben eeuwenlang deel uitgemaakt van de dagelijkse voeding van honderden miljoenen mensen over de hele wereld. Dit feit alleen al geeft een sterke aanwijzing voor de veiligheid van isoflavonen. Met de introductie van de koelkast werd het mogelijk om dierlijke bronnen van eiwitten te bewaren en werden peulvruchten vervangen door o.a. vlees en zuivel. Epidemiologische studies door onder andere Adlercreutz et. al. hebben aangetoond dat er een correlatie is tussen een verminderde consumptie van isoflavonenrijke voeding en een hogere incidentie van “welvaartsaandoeningen” waaronder osteoporose, prostaataandoeningen, overgangsklachten en bepaalde soorten kanker. Dit is een tweede aanwijzing dat isoflavonen positieve effecten op de gezondheid hebben. In tegenstelling tot wat in het artikel gesuggereerd wordt, zijn er wel studies waarin isoflavonen (uit rode klaver)een significante vermindering van overgangsklachten, een vermindering van verlies van botweefsel, een significante verbetering van vaatelasticiteit en een significante verbetering van de HDL/LDL ratio laten zien. En daarnaast kon worden aangetoond dat gebruik van isoflavonen geen verandering liet zien in borst- of baarmoederweefsel en daardoor veilig is voor langer gebruik. Van veel synthetische hormonen, zoals ze gebruikt worden in tradionele Hormoon Therapie (HT) bij vrouwen in de overgang, is inmiddels wel aangetoond dat ze grote gezondheidsrisico’s met zich mee kunnen brengen. Daarnaast blijken o.a. gesuggereerde positieve cardiovasculaire effecten uit te blijven. Langdurige HT wordt daarom ook door The North American Menopause Society NAMS – niet de eerste de beste!- afgeraden. Als eerste lijn van behandeling wordt nu door NAMS, naast leefstijl veranderingen, geadviseerd om eventueel een natuurlijk supplement met isoflavonen te gebruiken. Met de veiligheid van deze specifieke groep phyto-oestrogenen in doseringen die overeenkomen met die in tradionele, isoflavonenrijke voeding (tussen de 40 en 100 mg isoflavonen per dag) lijkt dus vooralsnog niets mis te zijn. Het is echter wel mogelijk dat andere phyto-oestrogenen, die niet normaal in het menselijk voedingspatroon horen, zoals uit hop of uit Cimicifuga, een ander veiligheidsprofiel hebben.

Antwoord

Het artikel waarop gereageerd wordt werd geschreven in 2004 naar aanleiding van de introductie van Hopeine. De stellingen die ik toen innam blijven voor zover ik weet globaal genomen integraal overeind.

De net gepubliceerde reaktie op dit artikel verdient een antwoord

* Het is dubbel onjuist te concluderen dat het feit dat  een stof in sommige voedingsbestanddelen zit een argument is dat deze stof veilig is.  Een, men kan hooguit concluderen dat deze voedingsbestanddelen niet aangetoond schadelijk zijn.  Een conclusie over sommige bestanddelen is niet mogelijk omdat deze groenten zoveel andere bestanddelen bevatten.    Veiligheid van een chemische stof hangt dikwijls samen met de dosis , zodat extracten met concentratie een heel andere toxiciteit zou kunnen hebben.
* het tweede argument over een epidemiologische associatie tussen meer welvaartsproblemen en minder isoflavonen gebruik is enveneens wetenschappelijk onjuist. Een associatie laat bijna nooit toe een causaal verband te laggen. Bovendien ziijn er over dezelfde periode zoveel andere veranderingen opgetreden dat het intellectueel oneerlijk is alls te willen terugbrengen to isoflavone
* mij zijn geen echt valabele studies bekend die de aangehaalde effecten duidelijk aantonen. Gezien de vele tegenstrijdige conclusies lijkt enkel een grondige meta-analyse  Mits bewijs van het tegendeel wil ik zeker deze stelling herzien.
* de voordelen – niet de risico’s zoals verkeerdelijk wordt gesteld- van oestrogenen  worden uitvoerig besproken op www.gynsurgery.be.
* stellen dat isoflavonen waarschijnlijk geen risico’s bieden is volkomen terecht. Dit was echter niet het probleem. De vraag is of deze producten ook effectief zijn en of de beweringen kunnen worden hard gemaakt. .

Dat ‘de Pil”, orale kontraceptie , het libido zou verminderen is een probleempunt sinds ‘de Pil’ op de markt is gekomen.   Initiëel dacht men dat dit niet zo verwonderlijk was omdat ‘de Pil’  de eierstokken stillegt, zodat er geen eisprong meer is en dus ook geen productie aan hormonen meer is. De redenering was als volgt : de productie van oestrogeen, progestageen en van androgeen valt stil. Met de pil geven we oestrogeen en progestageen : hetgeen ontbreekt is het androgeen waarvan gekend is dat het het belangrijktste hormoon is voor de libido.

Er zijn  geen goede gegevens die het effect van de pil op de libido duidelijk aantonen. Dit is niet zo verwonderlijk als men rekening houdt met de grote individuele verschillen in hormoonconcentraties en in de verhouding tussen het mannelijk hormoon vanuit ovarium en het mannelijk hormoon vanuit de bijnieren. Iemand die bv bijna 100% van het mannelijk hormoon in het ovarium maakt zou zo bijna 100% van de mannelijk hormoon productie zien wegvallen onder de pil.  Daar waar libido bij primaten bijna helemaal door het mannelijk hormoon bepaald wordt, is libido bij de mens veel complexer met veel andere factoren naast mannelijk hormoon.

Daarom is een goede wetenschappelijk studie over libido en de pil niet gemakkelijk. Bovendien heeft men grote aantallen nodig. Gevolg is dat de studie tot nog toe niet werd uitgevoerd. Voor een nieuwere pil zijn er argumenten om te verwachten dat het effect op libidovermindering minder is dan bij de andere pillen.  Hiervoor is ondertussen een trial bezig (zie onder menopause/klinische studies of click hier).  Niet alleen het feit dat we misschien een betere pil kunnen verwachten, maar het feit alleen al dat er onderzoek gebeurt rond libido onder orale contraceptie is iets dat we alleen maar kunnen toejuichen.

Wat denkt u over het nemen van hormonale substitutie om de 2 dagen ?

Antwoord
Het biologische effect van oestro en progestagenen duurt minstens 2 en meestal 3 tot 4 dagen. Daarom maakt het geen verschil of men dagelijks een hormoon inneemt of een dubbele dosis om de 2 dagen. Indien men langer wacht bv om de 3-4 dagen neemt het risico op onregelmatig bloedverlies toe (het mechanisme van de dervingsbloeding start na ongeveer 2 dagen)
Waarom dit soms gedaan wordt is

voor psychologische redenen
om een ultra-lage dosis te geven
om te vermijden dat pilletjes moeten worden gebroken
omdat het breken van pillen in meer dan 4 moeilijk is : dan liever een vierde om de 2 dagen

Prof P. Koninckx

Hoelang moet ik hormonen nemen na de menopause ? Is 10 jaar het maximum ?

Deze vraag leeft bij de Belgische patiente, want men heeft wel ergens gehoord of gelezen dat men hormonen niet te lang mag nemen, of niet langer dan 10 jaar. Deze vraag lijkt eenvoudig.

Strict genomen zijn er me geen gegevens bekend die aantonen dat het risico zou toenemen met de duur van gebruik. Dus is er geen reden om ermee te stoppen.
Essentieel is hoe hormonale substitutie gepercipieerd wordt. Indien beschouwd als de vervanging van een niet meer werkende klier, dan wordt substitutie gegeven zoals een bril of een hoorapparaat, of zoals insuline bij diabetes patienten. Dus ‘zolang men leeft’.
Zij die menopause beschouwen als een ziekte willen als klachtenbehandeling zoveel ‘medicamenten’ geven als het moet maar zo weinig en zo kort mogelijk.
Zij die menopauze reduceren tot het probleem ‘osteoporose’ vinden dat 10 jaar genoeg is, want het duurt wel 15 jaar vooraleer er een klinisch osteoporose probleem optreedt.

Als besluit : er zijn vandaag geen medische argumenten om hormonale substitutie te beperken in de tijd. Wel kunnen er individuele argumenten zijn zoals onregelmatig bloedverlies met continuous combined therapie, of als men ‘er zich niet goed mee voelt’ al was het psychologisch. Als men enkel naar borstkanker kijkt stelt men soms 85 jaar voorop omdat men dan het ontdekken zo een 10 jaar zou kunnen uitstellen